Górnośląskie kalendarium

 Aby być dumnym ze swojego miejsca zamieszkania, trzeba znać jego wspaniałą przeszłość. Projektem GÓRNOŚLĄSKIE KALENDARIUM chcemy dołożyć do budowania pozytywnej świadomości zamieszkiwania wyjątkowego miejsca, jakim jest Górny Śląsk (obejmujący także większość ziem dzisiejszego woj. opolskiego) naszą małą cegiełkę.

URODZILI SIĘ:

  • 21.IX.1755 – Mateusz Onufry Nowacki (zm. 24.II.1836) organista, zbieracz pieśni religijnych;
  • 22.IX.1801 – Carl Samuel Schneider (zm. 25.VII.1882) pastor, poseł Sejmu Krajowego w Opawie i parlamentu wiedeńskiego, współtwórca Ewangelickiego seminarium Nauczycielskiego w Bielsku;
  • 21.IX. 1817 – Maria Merkert (zm. 14.XI.1872) elżbietanka, przełożona generalna Zgromadzenia nazywana „Śląską Samarytanką”. W 1985r. otwarto jej proces beatyfikacyjny;

  • 14.IX.1841 – Konstanty Damrot pseud. Czesław Lubiąski (zm. 5.III.1895) ksiądz, publicysta, poeta;
  • 29.IX.1865 – Wilhelm Friedrich Kuhnert (zm. 11.II.1926) rysownik, podróżnik, literat;
  • 8.IX.1873 – Józef Kożdoń (zm. 7.XII.1949) nauczyciel, polityk śląski, przywódca Ślązakowców na Śląsku Cieszyńskim, zwolennik autonomii, niepodległości i narodowości śląskiej, burmistrz Czeskiego Cieszyna;
  • 24.IX.1873 – Carl Franz Ulitzka (zm. 12.X.1953) ksiądz prałat, polityk, górnośląski lider niemieckiej partii Centrum, lider popierającej autonomię Śląska Katolickiej Partii Ludowej, poseł do Weimarskiego Zgromadzenia Narodowego, więzień Dachau;
  • 28.IX.1883 – Kurt Bimler (zm. 5.VI.1951) historyk sztuki, rzeźbiarz, nauczyciel rysunku. Docent Wyższej Szkoły technicznej w Wrocławiu;
  • 19.IX.1887- Emil Szramek, pseud. Ludomir (zm. 13.I.1942) ksiądz, historyk, działacz społeczny, więzień Dachau. W 1999 beatyfikowany;
  • 22.IX.1888 – hrabia Michael von Matuschka (zm. 14.IX.1944) ostatni nienazistowski opolski starosta przed II wojną światową, członek ruchu oporu;
  • 27.IX.1894 – Lothar Freiherr von Richthofen (zm. 4.VII.1922) lotnik, as myśliwski okresu I wojny światowej. Odniósł 40 zwycięstw powietrznych. Młodszy brat Manfreda von Richthofen;
  • 22.IX.1908 – Herbert Bednorz (zm. 12.IV.1989) biskup katowicki;
  • 27.IX.1913 – Wacław Schenk (zm. 29.X.1982) ksiądz, historyk liturgii;
  • 25.IX.1919 – Stanisław Hadyna (zm. 1.I.1999) kompozytor, dyrygent muzykolog i pisarz. Założyciel Zespołu Pieśni i Tańca "Śląsk";
  • 7.IX.1925 – Wolfgang Hartmut Halfar (zm. po 2000) malarz, muzealnik;
  • 20.IX.1931 – Napoleon Siess (zm. 26.IX.1986) muzyk, dyrygent, dyrektor Opery Śląskiej;
  • 28.IX.1940 – Edward Bogusławski (zm. 28.V.2003) profesor muzyki, kompozytor;
  • 21.IX.1959 – Andrzej Bernard Buncol, pseudonim Krupniok, piłkarz, pomocnik, reprezentant Polski, brązowy medalista Mistrzostw Świata 1982;

 

 

ZMARLI:

  • 21.IX.1317 – Elżbieta Wiola (ur. 1287/1291) księżna cieszyńska, królowa Czech i Polski;
  • IX.1358 – Kazimierz I (ur. ok. 1278) książę cieszyński;
  • 14.IX.1382 – Henryk (ur. ?) książę niemodliński;
  • 28.IX.1433 – Przemek (ur. ok. 1365) książę opawski;
  • 5.IX.1439 –Jan I Opolski (ur. 1410/1413?) książę opolski;
  • 10.IX.1497 – Magdalena (ur. 1426/1430) ostania księżna opolska;
  • 15.IX.1565 – Franciszek Faber (ur. 3.X.1497) pisarz, archiwista, kronikarz wrocławski;
  • 17.IX.1613 – Georg Scultetus (ur. ok. 1560) biskup sufragan wrocławski, członek Rady Cesarskiej, mediator w sporach między Śląskiem a Rzeszą;
  • 19.IX.1798 – Samuel Benjamin Klose (ur. 1730) pedagog, historyk, archiwista. Autor 3 tomowej Historii Śląska do roku 1526r;
  • 12.IX.1819 – Gebhard Leberecht Blücher (ur. 1742) feldmarszałek, zwycięzca Napoleona pod Lipskiem i Waterloo;
  • 2.IX.1853 – Franciszek Klingohr (ur.17.III.1793) nauczyciel, pianista, kompozytor, dyrygent;
  • 17.IX.1860 – Józef Bernard Bogedain (ur. w1810) biskup sufragan wrocławski, autor reformy śląskiego szkolnictwa;
  • 4.IX.1887 – Antoni Stabik (ur. 13.VI.1807) ksiądz, poeta, publicysta, prowadził badania nad stworzeniem literackiego języka śląskiego;
  • 15.IX.1892 – Jan Demel von Elswehr (ur. 1825) prawnik, wieloletni burmistrz Cieszyna, poseł do parlamentu wiedeńskiego oraz poseł sejmu krajowego Śląska Austriackiego, współtwórca Związku Ślązaków Austriackich;
  • 21.IX.1904 – Alexis Langer (ur. 2.II.1825) architekt, przedstawiciel stylu neogotyckiego. Twórca wielu śląskich kościołów np. Mariackiego w Katowicach, Michała w Wrocławiu;
  • 17.IX.1917 – Jan Ligoń (ur. 27.XII.1851) pisarz i poeta. Syn Juliusza Ligonia. Ojciec Stanisława Ligonia. Pomysłodawca plenerowych wystąpień teatru na Śląsku.
  • 10.IX.1928 – Carl Ernst Morgenstern (ur. 1847) malarz, pejzażysta, grafik;
  • 2.IX. 1931 – Adolf Ligoń (ur. 20.II.1855) działacz społeczny, pisarz, wydawca, syn Juliusza Ligonia;
  • 14.IX.1944 – hrabia Michael von Matuschka, ostatni nienazistowski opolski starosta przed II wojną światową, członek ruchu oporu;
  • 16.IX.1951 – Adolf Kaschy (ur. 30.V.1881) działacz Katolickiej Partii Ludowej, nadburmistrz Raciborza, więzień obozów koncentracyjnych;
  • 25.IX.1952 – Wiktor Klarys Czajanek (ur. 21.VII.1876) kompozytor, muzyk, dyrygent;
  • 29.IX.1961 – Paweł Kozubek pseud. Profesor (ur. 17.VI.1905) trener lekkoatletyczny, (spec. rzut młotem);
  • 21.IX.1964 – Józef Gawlina (ur. 18.XI.1892) biskup polowy II Korpsu Polskiego we Włoszech;
  • 1.IX.1973 – Richard Karger (ur. 12.VI.1887) malarz, portrecista;
  • 14.IX.1974 – Paweł Steller (ur. 23.I.1895) artysta grafik, pedagog;
  • 27.IX.1978 – Kazimierz Konstanty Demel (ur. 9.III.1889) ekolog, biolog morza, zoolog, oceanograf;
  • 17.IX.1987 – Franciszek Hawanek (ur. 9.III.1919) historyk dziejów społeczno – politycznych Śląska;
  • 18.IX.1989 – Aleksandra Śląska, wł. Aleksandra Wąsik (ur. 4.XI.1925) aktorka teatralna i filmowa;
  • 6.IX.2001 –Bronisław Lubosz (ur. 11.I.1928) pisarz, tłumacz (literatury niemieckiej i łużyckiej), poeta, publicysta, juror konkursu "Po naszymu, czyli po śląsku";
  • 11.IX.2005 – Henryk Bereska (ur. 17.V.1926) poeta, tłumacz literatury polskiej na język niemiecki;

ZDARZYŁO SIĘ:

  • 27.IX.1384 – Przemysław I Noszak otrzymuje w dziedziczne lenno księstwo głogowskie;
  • 20.IX.1482 – Traktat w Kamieńcu Ząbkowickim kończący wojnę Jana II Szalonego z Brandenburgią o księstwo głogowskie;
  • 1.IX.1707 – Konwencja w Altranstadt dot. swobody wiary ewangelickiej;
  • 19.IX.1741 – Saksonia przystępuje do przymierza bawarsko francuskiego.
  • 30.IX.1745 – bitwa pod Soor (obecnie Žďár) Jedna z większych bitew podczas drugiej wojny śląskiej w ramach szerszych zmagań wojny o sukcesję austriacką;
  • IX.1757 – bitwa pod Moys w trakcie trzeciej wojny śląskiej;
  • 14.IX.1763 – wprowadzenie przez rząd pruski ustaw nakazujących opuszczenie szkół przez nauczycieli nieznających niemieckiego, sprowadzenie z głębi Prus burmistrzów w miejsce niemówiących po niemiecku, zakaz zawierania małżeństw, gdy oblubieńcy nie znają niemieckiego;
  • 4.IX.1811 – Edykt regulacyjny umożliwiający przejmowanie przez chłopów na własność ziemi użytkowanej przez nich;
  • IX.1848 – Ustawa uwłaszczeniowa w monarchii austriackiej;
  • 24.IX.1911 – w Raciborzu zostaje otwarty polski Dom Narodowy :Strzecha”;
  • 21.IX.1914 – z Cieszyna wyrusza Legion Śląski. Z niego zostaje utworzona kompania śląska 3 pułku II Brygady Legionów Polskich;
  • 9.IX.1918 – ogłoszenie „stanu oblężenia” w okręgu górnośląskim aby stłumić strajki i zamieszki;
  • 7.IX.1919 – w Sosnowcu zostaje podjęte postanowienie o budowie podziemnych struktur POW na całym Górnym Śląsku; pod Witkowicami do Polski przedostają się ostatnie plutony „powstańcze”, które pozostały na Śląsku aby walczyć w partyzantce i prowadzić dywersję;
  • 9.IX.1919 – w Sosnowcu powstaje Rada Ludowa dla Górnego Śląska;
  • 10.IX.1919 – na konferencji Katolickiej Partii Ludowej w Kędzierzynie zostaje uchwalona „Rezolucja Kędzierzyńska”. Głosiła potrzebę autonomii Śląska;
  • 19.IX.1919 – Gen. J. Haller rozkazuje utworzenie milicji górnośląskiej;
  • 27.IX.1919 – Rada Najwyższa Ententy decyduje o plebiscycie na Śląsku Cieszyńskim (a także Spiszu i Orawie);
  • IX.1920 – rząd brytyjski krytykuje propolskie nastawienie Francji podczas „powstania”. Czterech oficerów brytyjskich na znak protestu opuszcza Komisję Międzysojuszniczą;
  • 2.IX.1920 – porozumienie niemieckiego i polskiego komitetu plebiscytowego dot. utworzenia APO;
  • 6.IX.1920 – powstaje Centrala Wychowania Fizycznego, która przejmuje zadania rozwiązanej POW;
  • 19.IX.1920 – w Berlinie odbyła się zorganizowana przez Komitet Górnoślązaków demonstracja dla polskiego Górnego Śląska;
  • 3.IX.1922 – na obszarze Górnego Śląska pozostałej w Niemczech odbywa się referendum dot. przyszłego statusu tych ziem;
  • 24.IX.1922 – pierwsze wybory do Sejmu Śląskiego w Katowicach (48 mandatów (pierwsze posiedzenie 10.X.1922);
  • 6.IX.1926 – Michał Grażyński obejmuje urząd wojewody śląskiego; 30.IX.1938 – ultimatum rządu polskiego wobec Czech domagające się odstąpienia Polsce Śląska Cieszyńskiego tzw. Zaolzia;
  • 8.IX.1945 – wystawieniem opery „Halka” rozpoczyna działalność Opera Wrocławska;
  • 15.IX.1945 – do Wrocławia przybywa Okręgowy Pełnomocnik Rządu St. Piaskowski (późniejszy wojewoda);
  • 29.IX.1945 – Komenda Śląska AK wzywa swych żołnierzy do ujawnienia się;
  • 22.IX.1946 – W Dąbrówce pow. Gliwicki, w uroczysku Hubertus zostaje zabitych ok. 200 osób (żołnierzy AK, Andersa, Maczka, Wehrmachtu i innych);
  • 29.IX.1946 – Polskie Radio Wrocław rozpoczyna emisję programu;
  • 27.IX.1947 – w Szklarskiej Porębie zostaje powołane Biuro Informacyjne Partii Komunistycznych i Robotniczych (Kominform);
  • 29.IX.1953 – wrocławski „Pafawag” opuszcza pierwszy elektrowóz;
  • 1.IX.1967 – w Katowicach zostaje odsłonięty Pomnik Powstańców Śląskich autorstwa Grzegorza Zemły;
  • 3.IX.1980 – podpisanie tzw. porozumień jastrzębskich;
  • IX.1993 – wprowadzone zostały osłony socjalne dla górników (urlopy górnicze i zasiłki) celem złagodzenia skutków likwidacji kopalń;

INNE WAŻNE DATY:

  • 27.IX. – święto Walonii;
  • 28.IX. – święto Państwowości Czeskiej / Dzień św. Wacława patrona Czech
  • 1.IX.1939 – wybuch II wojny światowej;
  • 18.IX.1997 – referendum w Walii w sprawie autonomii. 50,3% głosujących na TAK!
Posted in Ciekawostki and tagged , .